{"id":26700,"date":"2021-09-02T10:01:00","date_gmt":"2021-09-02T10:01:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.supermemo.com?p=26700"},"modified":"2022-08-29T13:03:33","modified_gmt":"2022-08-29T13:03:33","slug":"ebbinghaus-i-krzywa-zapominania","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/stage.supermemo.com\/pl\/blog\/ebbinghaus-i-krzywa-zapominania","title":{"rendered":"Ebbinghaus i krzywa zapominania \u2014 kilka fakt\u00f3w na temat eksperyment\u00f3w i bada\u0144 niemieckiego psychologa"},"content":{"rendered":"
\n
\n
\n

Interesuje Ci\u0119 temat bada\u0144 Hermana Ebbinghausa nad pami\u0119ci\u0105? Ten artyku\u0142 jest dla Ciebie! Przeczytasz tu wi\u0119cej o eksperymentach, kt\u00f3re niemiecki psycholog opisa\u0142 w swojej monografii. Dowiesz si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, kt\u00f3re z teorii na jego temat s\u0105 mitami.<\/p>\n <\/div>\n<\/div>\n

\n

Internet jest pe\u0142en mit\u00f3w na temat efekt\u00f3w bada\u0144 Hermana Ebbinghausa uczonego kojarzonego najcz\u0119\u015bciej z\u00a0krzyw\u0105 zapominania (ang. forgetting curve)<\/a>, a wiele tekst\u00f3w i prezentacji powiela je, przypisuj\u0105c temu wybitnemu badaczowi r\u00f3wnie\u017c wyniki, kt\u00f3rych nie zawar\u0142 w swojej pracy. Mitem jest r\u00f3wnie\u017c teoria, \u017ce Ebbinghaus wymy\u015bli\u0142\u00a0spaced repetition<\/a>\u00a0– autorem inteligentnych powt\u00f3rek oraz\u00a0metody SuperMemo<\/a>\u00a0jest dr Piotr Wo\u017aniak. Og\u00f3lnie dost\u0119pne s\u0105\u00a0niemiecka<\/a>\u00a0i\u00a0angielska<\/a>\u00a0wersja monografii niemieckiego psychologa, a tak\u017ce\u00a0skan<\/a>\u00a0pierwszego wydania z 1985 r. Ze wzgl\u0119du na ich obj\u0119to\u015b\u0107 i trudno\u015b\u0107 j\u0119zyka poni\u017cej zamieszczamy streszczenie opisu eksperyment\u00f3w przedstawionych w rozdzia\u0142ach 5-9.<\/p>\n\n

Rozdzia\u0142 5. Podczas eksperymentu Ebbinghaus zapami\u0119tywa\u0142 serie sztucznie utworzonych sylab pozbawionych jakiegokolwiek znaczenia. Na pocz\u0105tek zbada\u0142 liczb\u0119 przebieg\u00f3w czytania i recytacji potrzebn\u0105 do natychmiastowego powt\u00f3rzenia z pami\u0119ci serii sylab o okre\u015blonej d\u0142ugo\u015bci. Na przyk\u0142ad, o ile maksymalnie 7-sylabowe serie by\u0142 w stanie zapami\u0119ta\u0107 i odtworzy\u0107 w wyniku jednego odczytania, do zapami\u0119tania 16 sylab potrzebowa\u0142 \u015brednio 30-tu, a dla 24 sylab a\u017c 44-ech przebieg\u00f3w. We wszystkich kolejnych eksperymentach Herman Ebbinghaus mierzy odtwarzalno\u015b\u0107 (ang. retainability) wspomnienia serii sylab poprzez oszcz\u0119dno\u015b\u0107 w pracy, jak\u0105 trzeba w\u0142o\u017cy\u0107 w ich ponowne zapami\u0119tanie, w por\u00f3wnaniu do pracy niezb\u0119dnej do zapami\u0119tania nowej serii.<\/p>\n\n

Rozdzia\u0142 6. Eksperyment Ebbinghausa w tym dziale polega\u0142 na wykonaniu dw\u00f3ch test\u00f3w w odst\u0119pie 24 godzin. Najpierw stara\u0142 si\u0119 zapami\u0119ta\u0107 po sze\u015b\u0107 16-sylabowych serii poprzez ich wielokrotne odczytanie, a nast\u0119pnie wyrecytowanie. Serie by\u0142y podzielone na kilka grup w zale\u017cno\u015bci od liczby odczyt\u00f3w \u2014 mi\u0119dzy 8 a 64. Najmniejsze liczby odczyt\u00f3w nie pozwala\u0142y wi\u0119c na pe\u0142ne zapami\u0119tanie serii, najwi\u0119ksze dwukrotnie przekracza\u0142y liczb\u0119 potrzebn\u0105 do skutecznego zapami\u0119tania. Dla ka\u017cdej z tych grup po 24 godzinach Ebbinghaus sprawdza\u0142 ilo\u015b\u0107 czasu potrzebn\u0105 do ponownego zapami\u0119tania ka\u017cdej z serii. W wyniku tego eksperymentu doszed\u0142 do wniosku, \u017ce ka\u017cda kolejna runda czytania w pierwszym te\u015bcie pozwala\u0142a zaoszcz\u0119dzi\u0107 ok. 13 sek. czasu przy ponownym zapami\u0119tywaniu serii nast\u0119pnego dnia. Gdyby taki efekt mia\u0142 si\u0119 utrzyma\u0107 dalej, to aby nadal w pe\u0142ni pami\u0119ta\u0107 serie sylab drugiego dnia, liczba ich odczyt\u00f3w w dniu pierwszym powinna wynie\u015b\u0107 ok. 3-krotno\u015b\u0107 minimum niezb\u0119dnego do zapami\u0119tania, na przyk\u0142ad ok. 100 powt\u00f3rze\u0144 dla serii 16 sylab. Aby sprawdzi\u0107, czy tak jest, dla serii 12-sylabowych Ebbinghaus wykona\u0142 eksperyment, w kt\u00f3rym liczba odczyt\u00f3w przy zapami\u0119tywaniu pierwszego dnia 4-krotnie przekracza\u0142a minimum potrzebne do samodzielnego wyrecytowania z pami\u0119ci. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce taka liczba nadal nie wystarczy\u0142a, aby bez \u201edouczania\u201d wyrecytowa\u0107 serie sylab po jednym dniu, a oszcz\u0119dno\u015b\u0107 czasu na douczanie po kolejnych nadmiarowych odczytach mala\u0142a. W konkluzji badacz doszed\u0142 do wniosku, \u017ce liniowa zale\u017cno\u015b\u0107 z pierwszego eksperymentu by\u0142a prawdopodobnie wynikiem niedok\u0142adno\u015bci pomiaru.<\/p>\n\n

Rozdzia\u0142 7. W kolejnym eksperymencie Ebbinghaus zapami\u0119tywa\u0142 po 8 serii, ka\u017cda z\u0142o\u017cona z 13 sylab, a nast\u0119pnie testowa\u0142 czas sp\u0119dzany na ponowne ich nauczenie po interwa\u0142ach (odst\u0119pach) licz\u0105cych odpowiednio od 20 minut, 1 godzin\u0119, 9 godzin oraz 1, 2, 6 i 31 dni. Za ka\u017cdym razem mierzy\u0142 czas zapami\u0119tania serii poprzez 2-krotne samodzielne wyrecytowanie jej bez b\u0142\u0119du. W ka\u017cdym przypadku, nawet po najkr\u00f3tszym interwale, odtworzenie zapami\u0119tywanych serii wymaga\u0142o dodatkowego douczenia. Ebbinghaus mierzy\u0142 czas douczania dla ka\u017cdego interwa\u0142u osobno i w rezultacie oszcz\u0119dno\u015b\u0107 czasu douczania w por\u00f3wnaniu do czasu potrzebnego na zapami\u0119tanie zupe\u0142nie nowej serii. Oszcz\u0119dno\u015bci te si\u0119ga\u0142y od 58% dla najkr\u00f3tszego interwa\u0142u 20 minut, poprzez 34% dla 1 dnia, do 21% dla 31 dni. Ebbinghaus uzna\u0142, \u017ce oszcz\u0119dno\u015bci te s\u0105 miar\u0105 wielko\u015bci pami\u0119tania na koniec ka\u017cdego interwa\u0142u. Bazuj\u0105c na wynikach eksperymentu, skonstruowa\u0142 matematyczn\u0105 formu\u0142\u0119, kt\u00f3ra opisywa\u0142a oszcz\u0119dno\u015b\u0107 douczania b (r\u00f3wnowa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci informacji pami\u0119tanej) jako funkcj\u0119 zale\u017cn\u0105 od logarytmu czasu t, kt\u00f3ry up\u0142yn\u0105\u0142 od pierwszego skutecznego zapami\u0119tania: b = 100k\/((log t)c +k), gdzie k i c to odpowiednio dobrane warto\u015bci sta\u0142e. W kolejnym dziale Ebbinghaus zauwa\u017ca, \u017ce zastosowanie zaobserwowanych tu relacji by\u0142oby uzasadnione tylko do serii o zbli\u017conej d\u0142ugo\u015bci.<\/p>\n\n

\"Metoda<\/figure>\n\n

Tabela z angielskiego t\u0142umaczenia monografii Ebbinghausa. \u0179r\u00f3d\u0142o:<\/em> http:\/\/psychclassics.yorku.ca<\/a><\/p>\n\n

Rozdzia\u0142 8. Kolejny eksperyment pos\u0142u\u017cy\u0142 do potwierdzenia (patrz eksperyment z rozdzia\u0142u 5), \u017ce kolejne powt\u00f3rki wp\u0142ywaj\u0105 na utrwalenie informacji w pami\u0119ci. Sprawdza\u0142 on liczb\u0119 powt\u00f3rze\u0144 serii potrzebn\u0105 do ich zapami\u0119tania w kolejnych 6 dniach (I-VI) w odst\u0119pach 24-godzinnych.<\/p>\n\n

\"Inteligentne<\/figure>\n\n

\u0179r\u00f3d\u0142o:<\/em> http:\/\/psychclassics.yorku.ca<\/a><\/p>\n\n

Na bazie tego eksperymentu Ebbinghaus zauwa\u017ca, \u017ce d\u0142u\u017csze serie sylab, kt\u00f3rych zapami\u0119tanie wymaga wi\u0119kszego wysi\u0142ku, s\u0105 jednocze\u015bnie relatywnie \u0142atwiejsze do ponownego zapami\u0119tania, co mo\u017ce po prostu wynika\u0107 z wi\u0119kszej liczby powt\u00f3rze\u0144 przy pierwszym zapami\u0119taniu, jednak wzgl\u0119dna oszcz\u0119dno\u015b\u0107 ro\u015bnie tutaj wolniej ni\u017c w eksperymencie z dzia\u0142u 5.<\/p>\n\n

Ponadto, analizuj\u0105c oszcz\u0119dno\u015bci w re-zapami\u0119tywaniu w kolejnych dniach, Ebbinghaus doszed\u0142 do wniosku, \u017ce dla wi\u0119kszo\u015bci wynik\u00f3w tworz\u0105 one malej\u0105cy ci\u0105g geometryczny, a wi\u0119c oszcz\u0119dno\u015bci w kolejnych dniach podlegaj\u0105 sta\u0142emu zmniejszeniu o wsp\u00f3\u0142czynnik b\u0119d\u0105cy wynikiem funkcji wyk\u0142adniczej o pot\u0119dze wi\u0119kszej lub mniejszej w zale\u017cno\u015bci od d\u0142ugo\u015bci zapami\u0119tywanych serii sylab. Jednocze\u015bnie zastrzega, \u017ce w tym wypadku jeszcze bardziej ni\u017c przy innych eksperymentach powy\u017cszy wniosek mo\u017ce by\u0107 obarczony b\u0142\u0119dem wynikaj\u0105cym z ma\u0142ej ilo\u015bci wynik\u00f3w.<\/p>\n\n

Na koniec tego dzia\u0142u Ebbinghaus por\u00f3wnuje wyniki eksperyment\u00f3w z dzia\u0142u 8 i 6, dochodz\u0105c do og\u00f3lnego wniosku, \u017ce powt\u00f3rki roz\u0142o\u017cone na kilka kolejnych dni s\u0105 bardziej efektywne ni\u017c skumulowane. Wywodzi to z por\u00f3wnania efektu zapami\u0119tywania (1) serii 12-sylabowych, kt\u00f3re po \u015brednio 68 powt\u00f3rkach w dniu pierwszego zapami\u0119tywania wymaga\u0142y 7 powt\u00f3rek do ponownego nauczenia, a dla por\u00f3wnania (2) \u0142\u0105cznie \u015brednio 38 powt\u00f3rek roz\u0142o\u017conych na trzy dni da\u0142o efekt w postaci 6 powt\u00f3rek potrzebnych do ponownego nauczenia w dniu 4-tym. Przypomnijmy, \u017ce w pierwszym eksperymencie liczba powt\u00f3rze\u0144 pierwszego dnia by\u0142a istotnie nadmiarowa, a w drugim ka\u017cdego dnia dok\u0142adnie wystarczaj\u0105ca do ponownego zapami\u0119tania.<\/p>\n\n

Rozdzia\u0142 9. Ostatni rozdzia\u0142 Ebbinghaus po\u015bwi\u0119ca badaniom skojarze\u0144, a dok\u0142adnie efekt\u00f3w zmiany kolejno\u015bci zapami\u0119tywanych sylab.<\/p>\n\n

Najpierw zapami\u0119tuje po 6 serii 16-tu sylab ka\u017cda, a nast\u0119pnie po up\u0142ywie 24 godzin zapami\u0119tuje je ponownie w zmienionej kolejno\u015bci, ponownie badaj\u0105c oszcz\u0119dno\u015b\u0107 czasu przy ponownej nauce. Przy czym zmiana kolejno\u015bci nast\u0119puje na 5 r\u00f3\u017cnych sposob\u00f3w, z r\u00f3\u017cnym stopniem oddalenia od siebie pocz\u0105tkowo s\u0105siaduj\u0105cych sylab: (a) najpierw sylaby nieparzyste, potem parzyste w danej serii, czyli z pomini\u0119ciem jednej sylaby: 1, 3, 5, 7, 2, 4, 6, 8, (b) z pomini\u0119ciem 2 i (c) 3 sylab w ramach ka\u017cdej serii, (d) z pomini\u0119ciem 7 sylab i jednocze\u015bnie zmian\u0105 serii co 2 sylaby oraz dla por\u00f3wnania (e) z zachowaniem niezmienionej pozycji pierwszej i ostatniej pozycji sylaby w ka\u017cdej z 6 serii i losow\u0105 kolejno\u015bci\u0105 wszystkich pozosta\u0142ych 84 sylab.<\/p>\n\n

Dla niezmienionej kolejno\u015bci sylab wynik oszcz\u0119dno\u015bci w nauce po jednym dniu zosta\u0142 przez Ebbinghausa ustalony na poziomie 33,3%. Dla zmienionych kolejno\u015bci sylab oszcz\u0119dno\u015bci wynios\u0142y odpowiednio (a) 10,8%, (b) 7,0%, (c) 5,8%, (d) 3,3%, (e) 0,5%. Jak podsumowa\u0142 naukowiec, potwierdzi\u0142o to, \u017ce znaczenie dla pami\u0119tania serii ma zar\u00f3wno bezpo\u015brednie jak i dalsze s\u0105siedztwo poszczeg\u00f3lnych sylab, przy czym si\u0142a powi\u0105za\u0144 maleje z rosn\u0105c\u0105 odleg\u0142o\u015bci\u0105 mi\u0119dzy nimi.<\/p>\n\n

\"Metoda<\/figure>\n\n

\u0179r\u00f3d\u0142o:<\/em> http:\/\/psychclassics.yorku.ca<\/a><\/p>\n\n

Dzi\u0119ki kolejnym eksperymentom opisanym w rozdziale 9 doszed\u0142 do wniosku, \u017ce przy nauce nast\u0119pnego dnia pewne oszcz\u0119dno\u015bci uzyskuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c dla sekwencji zapami\u0119tywanych ponownie w odwr\u00f3conej kolejno\u015bci, a nawet dla sekwencji z odwr\u00f3con\u0105 kolejno\u015bci\u0105 oraz pomini\u0119ciem i przestawieniem co drugiej sylaby. Ebbinghaus zbada\u0142 r\u00f3wnie\u017c, jak liczba powt\u00f3rek wykonanych przy pierwszej nauce wp\u0142yn\u0119\u0142a na oszcz\u0119dno\u015b\u0107 w ponownej nauce odwr\u00f3conych i poszatkowanych serii nast\u0119pnego dnia. Prezentuje to poni\u017csza tabela, gdzie liczba powt\u00f3rek wystarczaj\u0105ca do skutecznego powt\u00f3rzenia serii wynosi\u0142a 32.<\/p>\n\n

\"Inteligentne<\/figure>\n\n

\u0179r\u00f3d\u0142o:<\/em> http:\/\/psychclassics.yorku.ca<\/a><\/p>\n\n

Ebbinghaus podsumowuje ten wynik, pisz\u0105c, \u017ce wielokrotne powt\u00f3rki wykonane przy pierwszej nauce wp\u0142ywaj\u0105 na wzmocnienie po\u0142\u0105cze\u0144 pami\u0119ciowych i skojarze\u0144 pomi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi elementami serii. Serie z\u0142o\u017cone z element\u00f3w wcze\u015bniej zwi\u0105zanych ze sob\u0105, pomimo zmiany kolejno\u015bci, s\u0105 \u0142atwiejsze do odtworzenia ni\u017c zupe\u0142nie nowe. Ka\u017cdy element w wyniku wywo\u0142ania go w \u015bwiadomo\u015bci ma zdolno\u015b\u0107 poci\u0105gni\u0119cia za sob\u0105 innych, a si\u0142a tych powi\u0105za\u0144 zale\u017cy od odleg\u0142o\u015bci i kierunku odtwarzania.<\/p>\n\n

Na koniec Ebbinghaus zwraca uwag\u0119, \u017ce serie, kt\u00f3re po przestawieniu sk\u0142ada\u0142y si\u0119 w ca\u0142o\u015bci z sylab, kt\u00f3rych bezpo\u015brednie poprzedniki wyst\u0105pi\u0142y wcze\u015bniej, czyli na przyk\u0142ad 2-ga seria z sylabami parzystymi, oznaczona podkre\u015bleniem poni\u017cej, zapami\u0119tywana by\u0142a szybciej ni\u017c poprzedzaj\u0105ca j\u0105 seria z sylabami nieparzystymi.<\/p>\n\n

pierwsza nauka:<\/p>\n\n