W przeciwieństwie do języka polskiego, w którym rzeczowniki występują samodzielnie, w języku francuskim są one poprzedzone rodzajnikiem. Wskazuje on nie tylko rodzaj gramatyczny, ale również informuje o tym, czy dany obiekt jest znany rozmówcom. To podstawowy element francuskiej gramatyki, którego nie można pominąć podczas nauki.
Rodzaje i funkcje rodzajników w języku francuskim
W przeciwieństwie do imion własnych, jak Pierre, Monique, Monsieur Chirac, rzeczowniki pospolite nie występują w zdaniu samodzielnie, lecz są poprzedzone rodzajnikiem.
Rodzajniki w języku polskim w ogóle nie istnieją, toteż ich użycie sprawia szczególną trudność. W języku polskim rzeczownik jest albo rodzaju męskiego, np. chłopiec, albo żeńskiego, np. dziewczyna, albo nijakiego, np. dziecko. W języku francuskim istnieją tylko dwa rodzaje: męski i żeński. Rodzaj nijaki nie istnieje.
Wyrazy polskie i francuskie oznaczające tę samą rzecz mają często różny rodzaj gramatyczny, np.
- dom (rodzaj męski) – une maison (rodzaj żeński)
- praca (rodzaj żeński) – un travail (rodzaj męski)
Jest to powód, by uczyć się każdego nowego rzeczownika łącznie z rodzajnikiem. Nie możesz nie pamiętać, jakiego rodzaju jest dany rzeczownik.
Jakie informacje niesie rodzajnik?
Rodzajnik stojący przed rzeczownikiem dostarcza nam następujących informacji:
- informuje nas o tym, czy rzeczownik jest rodzaju gramatycznego męskiego, czy żeńskiego (tylko dla liczby pojedynczej);
- zarówno w liczbie pojedynczej, jak i w mnogiej, dostarcza informacji, czy obiekt, o którym jest mowa, jest już nam znany, czy też jest to coś nowego. Jeśli obiekt jest już znany, to oznaczający go rzeczownik poprzedzamy rodzajnikiem określonym.
Rodzajniki określone i nieokreślone
Jeśli obiekt jest już znany, to oznaczający go rzeczownik poprzedzamy rodzajnikiem określonym.
rodzajnik określony
| rodzaj męski | rodzaj żeński | liczba mnoga |
| le | la | les |
Jeśli obiekt jest nowy, tzn. pojawia się w tekście (rozmowie, artykule) po raz pierwszy, to oznaczający go rzeczownik poprzedzamy rodzajnikiem nieokreślonym.
rodzajnik nieokreślony
| rodzaj męski | rodzaj żeński | liczba mnoga |
| un | une | des |
Wyobraźmy sobie, że Ania i Pierre rozmawiają sobie przed domem, a tu obok nich przebiega jakiś nieznany im kot. O, kot! – skomentowaliby to wydarzenie po polsku. Po francusku natomiast muszą powiedzieć:
Tiens, un chat ! – z rodzajnikiem nieokreślonym. Gdyby jednak ów kot był znany mówiącemu – na przykład byłby to kot sąsiada, pana Chirac – mówiący wykrzyknąłby: Tiens, le chat de Monsieur Chirac ! – użyłby więc rodzajnika określonego.
Podczas rozmowy obiekt nieznany przekształca się w znany, skoro mówimy o nim w dalszym ciągu.
Wróćmy raz jeszcze do sytuacji, gdy Ania rozmawia z Pierre’em, a obok przebiega kot.
Ania mówi: Tiens, un chat ! – O, kot!
Pierre odpowie: C’est le chat de mon voisin. – To jest kot mojego sąsiada.
Później poznamy okoliczności, w których rodzajnik należy opuścić. Na razie pamiętajmy, że poznane przez nas zdania byłyby niepoprawne, gdybyśmy zapomnieli o rodzajnikach.
W żadnym wypadku nie można powiedzieć np.
C’est chien, J’ai minijupe. itp.
Rodzajnik cząstkowy
Oprócz rodzajnika określonego i nieokreślonego, istnieje w języku francuskim tzw. rodzajnik cząstkowy:
| rodzaj męski | rodzaj żeński | wyrazy zaczynające się od samogłoski | liczba mnoga |
| du | de la | de l’ | des |
Rodzajnik cząstkowy służy do oznaczania rzeczy trudnych do zmierzenia, zważenia, określenia ilościowego. Są to zwykle produkty żywnościowe i rzeczowniki abstrakcyjne. Porównajmy dwa zdania:
- Sur la table il y a un pain. – Na stole jest chleb. (tzn. cały chleb, bochenek chleba)
- Sur la table il y a du pain. – Na stole jest trochę chleba. (Nie wiadomo dokładnie ile.)
Przykłady użycia rodzajnika cząstkowego
- Je bois du vin. – Piję wino.
- Il mange du fromage. – (On) je ser.
- Il prend du pain avec du beurre et souvent avec de la confiture. – (On) je chleb z masłem i często z konfiturą.
Przy przeczeniu rodzajnik cząstkowy przybiera formę de, np.
- Je ne bois pas de vin. – Nie piję wina.
- Il ne mange pas de fromage. – (On) nie je sera.
- Il ne prend pas de pain avec du beurre et de la confiture. – On nie je chleba z masłem i konfiturą.
Wyjątek stanowi czasownik être. Po nim nie używamy de.
- C’est du sel ? Non, ce n’est pas du sel, c’est du sucre. – Czy to jest sól? Nie, to nie jest sól, to jest cukier.
Połączenia przyimków z rodzajnikami
Istnieją stałe połączenia przyimków z rodzajnikami:
- à + le = au (je vais au travail)
- à + les = aux (aux temps de Mao)
- de + le = du (aux temps du vieux Mao)
- de + les = des (les repas des Français)
Zestawienia à la i de la nie mają form ściągniętych.
Informacje w tym artykule pochodzą z kursu: Francuski A1. Pas de problème !
Podsumowanie
Rodzajniki to kluczowy element języka francuskiego, który określa rodzaj gramatyczny rzeczownika i stopień jego znajomości dla rozmówców. Poprawne ich stosowanie wymaga uwzględnienia kontekstu oraz przestrzegania zasad gramatycznych. Regularna praktyka i świadome używanie rodzajników pozwolą uniknąć błędów i sprawią, że język francuski stanie się bardziej przystępny.
